Źródło: EBC.
Źródło: EBC.
Na wykresach po prawej stronie przedstawiono zmiany łącznej wartości i liczby banknotów euro w obiegu w okresie od 2002 r. do końca 2010 r.
Wykres 1 pokazuje, jak rosła wartość banknotów euro w obiegu (czerwona linia przerywana) od momentu ich wprowadzenia w styczniu 2002 r. Na koniec 2010 r. wartość ta wynosiła 840 mld euro.
Wykres 2 pokazuje, jak zwiększała się liczba banknotów euro w obiegu (czerwona linia przerywana). Na koniec grudnia 2010 r. w obiegu było 14 mld sztuk banknotów. Liczba ta obejmuje również banknoty zdeponowane w bankach jako oszczędności.
Odkąd w 2002 r. wprowadzono euro w formie gotówki, wartość i liczba banknotów stale rosła, ale tempo tego wzrostu stopniowo się obniżało – z jednym wyjątkiem. W październiku 2008 r. nastąpił wyraźny skok, związany z bankructwem banku Lehman Brothers i pogłębieniem się kryzysu finansowego. Wielu ludzi wycofało wówczas pieniądze ze swoich kont oszczędnościowych, wskutek czego wartość banknotów euro w obiegu podskoczyła o 35–40 mld euro.
W 2009 r. sytuacja wróciła do normy. Na uwagę zasługuje fakt, że dodatkowe banknoty, które weszły do obiegu w 2008 r., nie powróciły jeszcze do krajowych banków centralnych strefy euro. Oznacza to, że zarówno w strefie euro, jak i poza jej granicami ludzie nadal trzymają te banknoty.
Podobnie jak w przypadku banknotów, od 2002 r. stopniowo rosną także liczba i wartość monet euro w obiegu. Na koniec 2010 r. w obiegu były 93 mld sztuk monet, o wartości 22 mld euro. Udział monet niższych nominałów (1, 2 i 5 centów) stopniowo rośnie i obecnie stanowią one około 60% całego obiegu monet.
Spośród siedmiu nominałów, w jakich występują banknoty euro, przy codziennych płatnościach najczęściej korzysta się z banknotów o niskich i średnich nominałach. Banknoty te są zazwyczaj wypłacane w bankomatach. Wysokie nominały (200 i 500 euro) są wykorzystywane do przechowywania dużych sum pieniędzy w gotówce. Służą więc głównie jako środek przechowywania wartości, ale stosowane są także do płacenia za kosztowne zakupy.
Na poniższych wykresach pokazano ilość banknotów w obiegu w podziale na nominały. Na koniec 2010 r. w obiegu było ok. 6 mld banknotów o nominale 50 euro; stanowiły one blisko 40% wszystkich banknotów pod względem liczby sztuk i jedną trzecią – pod względem wartości. Banknoty 500 euro, o łącznej wartości 288 mld euro, stanowiły około jednej trzeciej wszystkich banknotów pod względem wartości.
Nie tylko mieszkańcy strefy euro używają banknotów euro. Jest to waluta międzynarodowa, więc część banknotów trafia poza strefę euro i tam pozostaje.
Według najnowszych statystyk 20–25% banknotów euro w obiegu (w ujęciu wartościowym) znajduje się poza strefą euro. Popyt na banknoty euro za granicą gwałtownie wzrósł w momencie nasilenia się zaburzeń finansowych w październiku 2008 r. Wzrost popytu był zauważalny w krajach Europy Wschodniej nienależących do UE, których waluty krajowe traciły na wartości w relacji do euro. Banknoty te nadal znajdują się w obiegu, z czego można wnosić, że są w posiadaniu osób spoza strefy euro.
Banknoty w gospodarce podążają szczególną drogą. Banki komercyjne zamawiają je w bankach centralnych, a następnie wprowadzają do obiegu za pośrednictwem bankomatów. Ludzie wydają banknoty w sklepach i innych placówkach detalicznych, które następnie deponują je w bankach. Banki komercyjne zwracają banknoty do swojego banku centralnego, który sprawdza ich autentyczność i jakość obiegową.
Organizacja zaopatrzenia w gotówkę w poszczególnych krajach różni się w zależności od wielu czynników, takich jak:
Z tych powodów niemożliwe byłoby wprowadzenie we wszystkich krajach jednego, uniwersalnego modelu organizacji obiegu gotówki.
Mimo tych różnic Eurosystem stara się doprowadzić do większego ujednolicenia usług gotówkowych świadczonych przez banki centralne strefy euro, zasięgając przy tym opinii zainteresowanych stron na poziomie zarówno krajowym, jak i europejskim. Pełniejsza harmonizacja i integracja pozwoli wszystkim zainteresowanym na uzyskanie większych korzyści ze wspólnej waluty.
Aby ludzie mieli zaufanie do swojego pieniądza, banknoty muszą być autentyczne i wysokiej jakości. Dlatego banki centralne strefy euro przed wydaniem banknotów sprawdzają, czy nie są one sfałszowane albo zbyt zniszczone bądź zabrudzone.
Krajowe banki centralne dysponują urządzeniami sortującymi, które sprawdzają otrzymywane banknoty w sposób całkowicie zautomatyzowany. Urządzenia te dzielą banknoty na zdatne i niezdatne do użytku, co pozwala utrzymać wysokie standardy jakości. W 2010 r. krajowe banki centralne uznały około 5,8 mld banknotów za nienadające się do obiegu i dokonały ich wymiany. Banknoty zanieczyszczone lub uszkodzone są niszczone.
